Literatura wojny i okupacji na lekcjach języka polskiego w szkole średniej

W drugim półroczu trzeciej klasy szkoły średniej na lekcjach języka polskiego rozpoczynają się tematy związane z literaturą i kulturą czasu wojny i okupacji. Omawianie tych zagadnień jest szczególnie trudne. Są one bowiem związane z najtragiczniejszym rozdziałem polskiej historii. Jak podejść do tych tematów, by zachęcić uczniów do ich poznawania i pomoc w usystematyzowaniu wiedzy historycznoliterackiej dotyczącej tego okresu?

Co uczeń powinien wiedzieć o literaturze czasu wojny i okupacji?

Aby wejść w tematy związane z czasem II wojny światowej warto upewnić się, jaki poziom wiedzy mają na jej temat uczniowie. Jeśli jest zbyt niski, należy narysować im tło historyczne, omówić krótko jej genezę i wskazać, że pierwsze przejawy zagrożenia były widoczne już w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Jeśli materiał jest omawiany w klasie o profilu rozszerzonym, warto przypomnieć o występujących w drugiej połowie międzywojnia nartach katastrofocznych. Powstająca w tamtym okresie poezja świadczy o tym, że zagrożenie związane z wojną, choć wówczas jeszcze niesprecyzowane, było wyczuwalne na długo przed jej rozpoczęciem.

Jak uczyć o czasie wojny?

Po krótkim wstępie historycznym można przejść do omawiania poszczególnych zjawisk i lektur. Większość utworów tamtego okresu to literatura-świadectwo. To zatem dzieła do głębi przesiąknięte przerażającą autentycznością. Warto zatem omawiać poszczególne zagadnienia takie jak wojna, walki obronne, Holocaust, obozy śmierci czy łagry wraz z poszczególnymi lekturami. Pozwoli to uczniom na poznanie historii poszczególnych jednostek, które razem składają się na porażający obraz tamtych wydarzeń.

Najprawdopodobniej obcowanie z literaturą tamtego okresu będzie dla uczniów trudne emocjonalnie. To doświadczenie bolesne i szokujące. Jednak właśnie dlatego tak cenne. Z pewnością zapadnie głęboko w pamięć.

Jakie materiały wykorzystać podczas lekcji?

Z pewnością najważniejsza będzie narracją nauczyciela. Pozwoli na wprowadzenie uczniów w temat i omówienie najważniejszych zagadnień. Warto również posłużyć się podręcznikiem. Ponad słowami 3. Część 2. Podręcznik do języka polskiego dla liceum ogólnokształcącego i technikum. Zakres podstawowy i rozszerzony. Szkoły ponadpodstawowe przygotowany przez Joannę Kościerzyńską, Annę Cisowską, Małgorzatę Matecką, Aleksandrę Wróblewską, Joannę Ginter i Annę Równy został przygotowany jako dobre dopełnienie wiadomości podanych na lekcji. Będzie również świetnym narzędziem do samodzielnego powtarzania materialu. Warto jednak pamiętać, że lekcje poświęcone tematyce wojny i okupacji powinny być czasem refleksji uczniów. Należy dać im pole do tego, by mogli je przeżywać i się nimi dzielić.